Participerende observatie
AnalyseBetrekken stakeholders zeer belangrijkGeschikt voor kinderenHandelingHeterogene groepHomogene groepIndividuenKleine groepKwalitatiefKwantitatiefLaag cognitief niveauMeten/monitorenObjectiefObserveerbaarPrimaire dataVerdiepenVerkennen/inventariserenWeinig voorbereidings tijd nodigWeinig werk in de analyse
Bij participatief observatieonderzoek, neem je als onderzoeker deel aan de situatie die je observeert. Je kijkt en luistert niet alleen maar kan ook observeren door te voelen, ruiken en proeven.
Participerende observatie is geschikt wanneer belangrijk is dat details van een situatie aan het licht komen. Die details zijn door op afstand te kijken en luisteren niet altijd inzichtelijk. Wanneer je deelneemt aan de gebeurtenis of het proces, krijg je er wel duidelijkheid over. Participeren kan verder van meerwaarde zijn wanneer je verwacht dat informatie die niet te zien of horen is maar wel te voelen, ruiken of proeven, ook belangrijk is.
- Vooraf: bepaal het doel van de observatie en de belangrijkste vragen die je ermee beantwoord wilt krijgen. Bepaal of zelf meedoen en ervaren nodig zijn om die vragen beantwoord te krijgen. Is dat het geval? Bepaal dan op welke momenten, personen, situaties, processen, etc. je jouw aandacht wilt richten.
- Inleven in de situatie: participerend observeren houdt in dat je de mensen die je observeert van dichtbij meemaakt, je gaat een (kortdurende) relatie met ze aan. Voor een goede observatie is het belangrijk dat de situatie door jouw aanwezigheid niet anders is dan normaal. Je wilt daarom niet opvallen, niet afwijken van wat binnen de groep die je bezoekt gebruikelijk is en al helemaal geen negatieve reacties oproepen. Inleven in de situatie, bijv. door erover te lezen en gesprekken over te voeren, is daarom belangrijk: zorg dat je weet wat je te wachten staat en wat anderen van jou verwachten. Ga na of ook gefilmd mag worden.
- Tijdens het observeren: gedraag je zoals de andere aanwezigen bij de situatie. Aantekeningen maak je onopvallend, bijv. tijdens een pauze en direct na afloop. Wees voorzichtig met het stellen van vragen: mensen kunnen hierdoor onbewust hun gedrag gaan aanpassen.
- Na het observeren: met behulp van de aantekeningen en eventuele opname chronologisch uitschrijven van wat je gezien, gehoord, gevoeld, geproefd en geroken hebt. Beschrijf objectief, dus niet wat jij ervan vond of wat je denkt dat hetgeen dat gebeurde zou kunnen betekenen, maar alleen wat je geregistreerd hebt met je zintuigen. Een samenvatting van de observatie terugkoppelen aan één of meer geobserveerden met de vraag aan te geven of de informatie klopt (member checking), vergroot de validiteit. Je kunt dit eventueel combineren met een kort interview waarin je vragen stelt over zaken die je niet volledig begreep (bijv. doordat je niet weet wat eraan vooraf is gegaan) of over zaken waarvan je je afvraagt of jouw observatie volledig is.
- Dataverwerking: de uitgeschreven observatie(s) dienen verwerkt te worden met behulp van coderen. Bij participerende observaties ligt inductief coderen voor de hand, het alternatief: deductief coderen is ook mogelijk.
- Participerend observeren levert rijke informatie over gebeurtenissen, de validiteit is hoger dan wanneer je mensen zou ondervragen over de gebeurtenis.
- Zaken die niet opgemerkt zouden worden bij een niet-participerende observatie worden wellicht wel opgemerkt bij participeren, dit draagt bij aan de betrouwbaarheid.
- De validiteit kan gevaar lopen indien mensen zich (onbewust) anders gedragen dan ze gedaan zouden hebben wanneer jij er niet zou zijn.
- Doordat participerend observeren veel tijd kost, is het niet altijd haalbaar voldoende verschillende situaties te observeren. De generaliseerbaarheid is hierdoor beperkt.
Meer uitleg en voorbeelden
- https://www.researchgate.net/profile/Malgorzata-Ciesielska/publication/321806239_Observation_Methods/links/5c02cd9a45851523d15695ec/Observation-Methods.pdf
- De rijke inzichten van participerende observatie | Sociologie Magazine
- Steenhout, I. & Beyens, K. Onterecht geschuwd: verborgen participerende observatie. Kwalon, 17(1), 36-42. KW_2012_017_001_036.pdf (aup-online.com)