Documentanalyse
Analyse van interne geschreven documenten, beeldmateriaal en audio gemaakt zonder dat de onderzoeker daarbij betrokken was. Het kunnen ‘officiële’ documenten zijn maar ook persoonlijke documenten.
Wanneer je geïnteresseerd bent in gebeurtenissen waar geen (oog)getuigen meer van zijn of wanneer de informatie waarnaar je op zoek bent via andere methoden niet of heel moeilijk (met investeren van veel tijd en geld) te verzamelen is. Wanneer het gaat om persoonlijke documenten, kan het argument voor documentanalyse zijn dat belangrijk is hoe de auteur van het document de situatie ervaart, ook al beschrijft hij hoe iets feitelijk is gebeurd. Persoonlijke documenten worden vaak geanalyseerd ter aanvulling op informatie die via andere methoden verzameld wordt.
1 Bepaal welke vragen je wilt beantwoorden via documentanalyse om zo te komen tot de beantwoording van de onderzoeksvraag.
2 Bepaal welk type documenten je gaat analyseren, let op kenmerken zoals:
- Medium, bijvoorbeeld krant, website, video, etc.
- Genre, bijvoorbeeld politiek, marketing of sociale zaken.
- Data en locaties waar documenten gemaakt zijn.
Dit bepaalt de steekproef die je gaat nemen.
Je kunt je richten op persoonlijke documenten (brieven, notities mailverkeer, memoires, dagboeken, sociale media accounts, online blogs) en/of op onpersoonlijke documenten (verslagen van vergaderingen, rapporten, krantenartikelen, boeken, jaarverslagen, recepten). Ook kaarten, tekeningen, foto’s, films, videomateriaal en kunstwerken worden documenten genoemd.
3 Bepaal hoe je verzamelde informatie gaat organiseren.
Op welke eenheden ga je letten? Bijv. bepaalde woorden of beelden. Op welke kenmerken van de inhoud ga je letten? Bijvoorbeeld objectieve categorieën zoals religie of sportclub of conceptuele categorieën zoals loyaal of betrouwbaar. Je kan besluiten de informatie in te delen aan de hand van thema’s die hieruit voortkomen.
4 Maak kopieën waarin je aantekeningen kan maken.
5 Beoordeel of bronnen voldoende betrouwbaar zijn. Let bijvoorbeeld op geloofwaardigheid, onafhankelijkheid, authenticiteit en de mate waarin informatie past binnen de voor jou relevante context.
6 Bepaal hoe je bias (vertekening van resultaten) kan voorkomen. Een paar voorbeelden van bias zijn:
- Confirmation bias: op zoek gaan naar juist die uitkomsten dei jouw aanname/veronderstelling/hypothese bevestigen (cherry picking).
- Cultuur bias: aannames maken gebaseerd op hoe je je eigen cultuur of die van anderen ervaart.
- Selection bias: bewust of onbewust slechts een selectie van documenten includeren en daardoor (mogelijk) informatie missen. Bijv. alleen artikelen over ademhalingsoefeningen voor mensen met een chronische aandoening includeren terwijl je uitspraak wilt doen over het algemeen effect van deze oefeningen.
- Halo effect: op een bepaalde manier denken over een persoon of concept vanwege één enkel kenmerk.
7 Beantwoord vragen over documenten.
Het is belangrijk de volgende vragen te beantwoorden:
- Wie is de auteur en wat is zijn achtergrond?
- Onder welke omstandigheden is het document tot stand gekomen?
- Waren er speciale motieven om het document te produceren?
- Voor wie was het document bedoeld?
- Waar gaat het document over?
- Waarom denk ik dat dit document waardevol is voor mijn onderzoek?
- Is andere informatie in overeenstemming of strijdig met de informatie in het document?
- Vertegenwoordigt het document een genre waarin mensen hun betekenissen systematisch vervormen?
8 Bestudeer de documenten
Zoek naar patronen in de informatie, filter eruit wat van toepassing is voor jouw onderzoeksvraag, interpreteer de bevindingen. Je kunt hierbij gebruik maken van coderen, op een soortgelijke wijze als de data-analyse van interviews. Afhankelijk van het doel van je onderzoek kun je kiezen voor hermeneutische analyse of inhoudsanalyse/semiotische analyse. Bij hermeneutische analyse probeer je te begrijpen wat het document betekent en wat de auteur ermee bedoeld heeft, je probeert een achterliggende samenhang te vinden. Bij inhoudsanalyse of semiotische analyse probeer je thema’s en betekenissen te achterhalen door structuren en patronen in regelmaat te ontdekken en een conclusie te trekken op basis van die regelmaat.
- Documenten worden ‘geproduceerd’ voor eigen doeleinden en niet voor een onderzoek, hetgeen de kwaliteit van documenten ten goede komt.
- Informatie is sneller en goedkoper te verzamelen dan via andere dataverzamelingsmethoden, en gemakkelijker voor een tweede en derde keer vanuit andere invalshoeken te gebruiken.
- Het verkrijgen van toegang vereist vaak toestemming van degene die de documenten beheert, vooraf dienen afspraken over het gebruik van de documenten vastgelegd te worden.
- De onderzoeker moet weten wat de relatie is tussen de schrijver en de doelgroep en vanuit welk perspectief een document is geschreven om deze goed te kunnen interpreteren.
- Als de onderzoeker over heel weinig materiaal beschikt, dan is het de vraag of het materiaal wel representatief genoeg is om uitspraken te kunnen doen over de betreffende persoon.
- Als de onderzoeker over heel veel materiaal beschikt zal hij vaak een selectie moeten maken.
- Een persoonlijk document kan vanuit verschillende motieven geschreven zijn. De waarheid van een document is hier mede afhankelijk van en daar dient de onderzoeker rekening mee te houden.
- Documenten worden nogal selectief geproduceerd, vooral door de zogenoemde bovenlagen van de samenleving.
Meer uitleg en voorbeelden
- Bowen, G.A., 2009, ‘Document Analysis as a Qualitative Research Method’, Qualitative Research Journal, vol. 9, no. 2, pp. 27-40. DOI 10.3316/QRJ0902027
- https://youtu.be/vOsE9saR_ck
- Document Analysis Guide: Definition and How To Perform It | Indeed.com